www.tedariksistemi.com

ÜRETKENLİK : Üretkenlik (prodüktivity) çok basit olarak, çıktı ile girdi arasındaki ilişki şeklinde ifade edilebilir. Üretkenlik bir işlemde kullanılan (örneğin işgücü adam-saati, sermaye miktarı veya hammadde miktarı gibi) bir girdiyi, sonuçlanan çıktı ile mukayese eder. Üretkenlik en iyi şekilde iki fiziksel miktarın bir oranı olarak gösterilmektedir. Örneğin adam-saat başına üretilen mal sayısı. Sonuç olarak üretkenlik üretim sistemine katılan elemanlarla, elde edilen arasındaki bir orandır. Üretkenlik tüm işletme için hesaplanabileceği gibi genellikle bir işlem, işgücü, sermaye veya herhangi bir etken için hesaplanabilir. Genellikle üretkenlik hesaplarında şu formül kullanılmaktadır:

VERİMLİLİK : Verimlilik daha önce belirlenmiş olan standartlara ne ölçüde yaklaşıldığının bir ölçüsüdür.

Faydalı kullanım ise bir kaynağın ne kadar yoğun olarak kullanıldığının bir ölçüsüdür.

Üretkenlik verimlilik ve faydalı kullanım oranlarından etkilenir. Eğer faydalı kullanım oranı %100 ise o zaman verimlilik üretkenliğe eşit olur.

Üretkenlik = Faydalı Kullanım Oranı X Verimlilik

ETKİNLİK :(Efficiency)

EKONOMİDE ETKİNLİK : Ekonominin, kaynak kullanımı ve kaynak tahsisinde etkinliği gerçekleştirmesi durumudur. Kaynakların kullanımında ekonomik etkinliğe ulaşmak için üretim maliyetinin minimize edilmesi gerekmektedir. Bu konudaki diğer koşullar, teknolojik etkinliğin sağlanmış olması ve israfın önlenmesidir. Sonuçta, girdilerin en alt fiyat düzeyinde sağlanması yoluyla, maliyeti minimize eden bir üretim sürecine gidilir.

ÜRETİMDE ETKİNLİK : Bir ülkede kıt kaynakların çeşitli üretim alanları arasındaki dağılımı öyle olabilir ki, bunda herhangi bir değişiklik yapmakla toplam ürün miktarını artırmak mümkün olmaz. Bu ülke, elindeki kıt kaynakları en iyi yerlerde ve en verimli şekilde kullanıyor ve o günkü koşullar altında mümkün olan en yüksek hasılayı elde edebiliyordur. Bu ülke, teknik deyişle "üretimde etkinliği"sağlamıştır. Oysa bir ülkedeki kaynak dağılımında bazı değişiklikler (ya da düzeltmeler) yaparak, bazı malların üretimini artırmak ve bunu başka herhangi bir malın üretimini azaltmadan yapmak mümkün olabilir. Böyle bir ülkede "verimsiz" ya da bozuk bir üretim düzeni söz konusudur. Yani teknik deyimi ile "üretimde etkinlik sağlanamamıştır" (inefficient allocation of resources).

BÖLÜŞÜMDE ETKİNLİK (tüketimde, dağılımda, tahsiste etkinlik) : Bir ülkede elde edilen ürünleri, toplumun üyeleri arasında yeniden dağıttığımız zaman kimseyi daha fakir yapmadan, en az bir kişiyi daha iyi bir duruma getirmek mümkünse, o ülkede gelir dağılımı "etkin değildir" diyebiliriz.

Bir tüketicinin refahını azaltmadan, diğerinin refahını artırmanın mümkün olamayacağı durumda "tahsis etkinliği" sağlanmış demektir. Her ülkede önemli ölçüde "üretim ve bölüşüm etkinsizlikleri" vardır. Bunlar ortadan kaldırılabilse ya da azaltılabilse, toplam üretim artacak ve herkesi daha yüksek refah düzeyine çıkarmak mümkün olacak. Her ülkede refah kaybı var. Bu kayıpların önemli olduğu ülkelerde gerekli düzeltme ve yeniden düzenlemeleri yapmak için harcanacak çabalar›n sonuçları çok verimli olabilir. Verimlilik ve etkinlik çabaları toplumsal uzlaşmaya bu yüzden çok yatkındır. Kimseyi rahatsız etmeden (pastasını küçültmeden) üretimi, geliri artırıyorsun (pastayı büyütüyorsun). Bu da kaynakları tam ve etkin kullanarak gerçekleştiriliyor.

ETKİLİLİK = (Influency) : Etkililik kavramı ulaşılacak çıktı hedefi, yeni bir performans standardının başarılması ve ya bütün kısıtlamalar kaldırıldığında olanaklı olan ideal potansiyeli içermektedir. Bundan dolayı örgütsel anlamda etkililiğin iki düzeyi vardır. Daha iyi bir örgütlenme daha yüksek performans standartlarına ulaşılması :

Burada hedef, kullanılan kaynakların tam kapasitede kullanılmasıdır. Başka bir deyişle burada söz konusu olan ‘kaynak mevcudiyetindeki yetersizlik, istem düzeyindeki düşüklük gibi kısıtlamalar altında bile gerçekten çalışarak daha iyi olabilir miyiz?’ sorusuna olumlu yanıt verme çabasıdır. Hem içsel hem de dışsal kısıtlamalar ortadan kaldırılırsa, ideal potansiyelin hedef olarak alınması:

Burada firmalar erişilmez gibi görünen hedefleri benimser ve onlara ulaşmaya çalışırlar. Burada birinci düzey ‘nasıl daha iyi olabiliriz?’sorusuyla ilişkilidir. İkinci düzey ise daha çok ‘başka ne yapılabilir?’ sorusunda odaklaşmaktadır.

Örnek:

Eğer planlanan çıktı 100 birim ve gerçekleşen çıktı 90 birim ise bu durumda etkililik şöyle hesaplanacaktır.

Etkililik = Gerçekleşen çıktı / planlanan çıktı = 90 birim/100 birim = %90 olacaktır.

Etkililik aslında kaynakların hangi etkenlikte tüketildiğiyle kıyaslamalı olarak, hangi çıktının üretilebileceğinin bir ölçüsüdür. Uygulamada, kaynak tüketiminde çeşitli düzeylerle kombine olarak çeşitli etkililik düzeyleri söz konusudur.

Ahmet TÜRKAN

071110602 – Maltepe Üniversitesi e-MBA öğrencisi